Zeigarnik Etkisi ve Yarım Kalanlar

 Zeigarnik Etkisi ve Yarım Kalanlar

Sonunu hatırlayamadığınız bir şarkının tüm gün aklınızı meşgul ettiği oldu mu? Peki ya yarım bıraktığımız romanı bitirdiklerimize kıyasla daha iyi hatırlıyor olmamızı, dizilerin en heyecanlı yerde kesilmesi ve bir sonraki bölümün merakla beklenmesi, tam anlamıyla sonlandırmadığımız ilişkilerimizin aklımızı meşgul etmeyi bırakmaması, sınav sonrasında boş bıraktığımız soruları, yaptıklarımıza kıyasla daha net hatırlamamızı nasıl açıklayabiliriz ? Tüm bu tamamlanmamış ve kesintiye uğramış görevler hakkında düşünmeyi bırakmanın bu kadar zor olmasının bir nedeni var. Psikologlar bunu Zeigarnik etkisi olarak adlandırırlar.

 

 

Rus psikolog ve psikiyatrist Bluma Wulfovna Zeigarnik (9 Kasım 1901- 24 Şubat 1988) 1927’de eylemde kesintinin hafıza işleme üzerindeki etkisini gözlemledi. Kendisi ile birlikte yemeğe çıkan tez danışmanı Profesör Kurt Kevin ve bir grup psikolog, Berlin Üniversitesi’nde bir kafedeki garsonların tamamlanmamış siparişleri, parası ödenenlerden daha verimli bir şekilde hatırladıklarını fark etmişti. Restoranda tüm siparişleri alan garsonun davranışları ve siparişlere olan yaklaşımları grubun dikkatini çekti; çünkü garson, servis edilen siparişlerin tümünü aklında tutmakta ve dahası siparişler tamamlanana kadar hepsini hatırlamaktaydı. O zamanlar bir doktora öğrencisi olan Zeigarnik, bu durumdan etkilendi ve garsona bunu nasıl yaptığını sordu. Garson, “siparişlerini aklına yazıp, yemekleri kişilere verdikten sonra bu notları zihninden sildiğini” söylemiştir.

Daha sonra Bluma Zeigarnik ve akıl hocası olan Kurt Kevin, bu fenomen ile ilgili çeşitli deneyler yapmaya karar verdiler. Bunlardan ilkinde Zeigarnik, deneklerden, bir seans sırasında, birkaç kez, belli renkteki boncukları, onlara verilen sıraya göre dizmelerini istedi. Bu boncuk dizimi sırasında, denekler engellendi ve işlerini yarım bırakmaları sağlandı. Aradan belli bir zaman geçtikten sonra deneklere hangi dizimlerin akıllarında kaldığı soruldu. Deneklerin tamamının cevabı, kendilerine yarım bıraktırılan boncuk dizimleri olduğu yönündeydi. Diğer deneyde ise yarım bıraktığı bazı işleri olan deneklerden, bir roman okumaları ve sonra da romandaki tüm detayları anlatmaları istenir. Bunun sonucunda, deneklerin romana tam anlamıyla konsantre olamadıkları ve detayları yeteri kadar hatırlamadıkları gözlemlendi. Bir başka denek grubundan da aynı şey istendi ancak bu sefer durum biraz farklıydı. Çünkü bu kez deneklere, yarım bıraktıkları o işleri tamamlamak konusunda plan yapmaları için izin verildi. Bunun sonucunda ise işlerini tamamlama konusunda plan yapabilen denekler, okudukları romana dair detayları; diğer denek grubuna göre daha iyi hatırlamıştır. Sonuçta, Zeigarnik’in ilk bulguları, katılımcıların kesintiye uğramış görevlerin ayrıntılarını, rahatsız edilmeden tamamlayabildiklerinden yaklaşık %90 daha iyi hatırlayabildiklerini ortaya koydu. (Zeigarnik, 1927)

Medya sektörü de aktif bir şekilde bu etkiden yararlanıyor. Reklamlar, satışa katkı sağlamak ve kitleleri teşvik etmek için bu etki üzerine kurulabiliyor.  Genellikle izleyicilerin dikkatini çeker, daha fazlasını istemelerine sebep olur. Televizyon programları da bu stratejiden yararlanmakta; bölümler genellikle yüksek aksiyon anında biter ve karakterlerin kaderini veya durumun sonucunu çözümsüz bırakır. İzleyiciler ne olacağını öğrenmek için bir sonraki bölüme geçer.

Peki etki nasıl çalışıyor ve nasıl yararlanabiliriz? Kısa süreli hafıza (az miktarda bilgiyi işlemeden akılda tutma yetisi) hem kapasite hem de süre bakımından sınırlıdır. Hafızamızda birçok şey tutabilmemiz tekrar ve çaba ile mümkündür. Araştırmalar, kısa sürede hafızamızda tutmak istediklerimizin sayısı ile gösterilmesi gereken çabanın doğru orantıda olduğunu gösteriyor. Tamamlayamama durumu sürekli tekrara sebep oluyor, bu şekilde uzun süreli belleğe bilgi aktarımı gerçekleşiyor. Dolayısıyla Zeigarnik etkisinin zihin üzerine olumlu etkileri mevcuttur. Zihnin bilinçdışı çalışan kısmı, bilinç dahilinde çalışan kısma, yarım kalan işin bitirilmesi konusunda baskı yapmaktadır. Bu şekilde başlamış olduğunuz günlük işlerinizi bitirene kadar aklınızdan çıkaramayacak ve ertelemenin önüne geçmiş olacaksınız.

 

Kaynak:

Rümeysa Sezdirmez

İlginizi Çekebilir

Cevap yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir