Çernobil Faciası: O Gece Neler Yaşandı ve Uzun Vadedeki Etkileri Neler?

 Çernobil Faciası: O Gece Neler Yaşandı ve Uzun Vadedeki Etkileri Neler?

Ukrayna’daki nükleer santral kazası tüm dünyayı şaşırtan bir olaydı, bulunduğu bölgede kalıcı değişimlere sebep oldu ve de ardında cevaplanmayan sorular bıraktı.

1986’da 25 Nisan’ı 26’ya bağlayan gece Ukrayna’nın kuzeyinde nükleer reaktörün patladığı korkunç bir kaza gerçekleşti. Gizlilik barındıran olay hem soğuk savaş hem de nükleer güç tarihinde bir dönüm noktasıydı. 30’dan fazla yıl geçmiş olmasına rağmen bilim insanları, önümüzdeki 20.000 yıl boyunca o bölgede yaşamın mümkün olmayacağını tahmin ediyor.

Kaza, 2. Dünya Savaşı’ndan sonra nükleer enerjiye büyük bir yatırım yapan eski SSCB’deki Çernobil yakınlarında meydana geldi. Sovyetli bilim insanları, Ukrayna ve Beyaz Rusya sınırının güneyinde bulunan bu santrale 4 adet RBMK adı verilen reaktör kurdu.

25 Nisan 1986’da, Çernobil Nükleer Santrali’nin 4. reaktörünün rutin bakımı planlanmıştı. Çalışanlar, santralin güç kaynağının kesilmesi durumunda reaktörün soğutulup soğutulamayacağını görmek için kontrollü kesinti uygulayacaklardı. Ancak deneme süresince işçiler güvenlik protokollerini ihlal etti ve güç, santralin içerisine taştı. Reaktörü komple kapatma girişimlerine rağmen başka bir güç sıçraması zincir patlama reaksiyonlarına sebep oldu. En sonunda, nükleer çekirdeğin kendisi açığa çıktı ve atmosfere radyoaktif madde yaymaya başladı.

İtfaiyeciler santraldeki yangını söndürmeye çalışıyorlardı. Helikopterler yangını söndürmek ve kirliliği azaltmak için kum ve benzeri malzemeler atmaya başladı.

Başta 2 ölünün olmasına, itfaiyecilerin hastaneye kaldırılmasına, yangın ve radyasyonun sebep olduğu tehlikeye rağmen yakındaki Pripyat şehri ve çevredeki hiç kimse -1970 yılında santral çalışanları için inşa edilen lojmanlardakiler dahil- 36 saat boyunca tahliye edilmedi.

Kazayı duyurmak ülke açısından bir risk olarak görülüyordu fakat nükleer erimenin yarattığı radyasyon, İsveç’te bulunan diğer nükleer santral çalışanlarının SSCB’de neler olduğunu sorgulamasına sebep olacak kadar yayılmıştı. Başta herhangi bir kaza yaşanmadığını savunan SSCB, 28 Nisan’da kısa bir açıklama yapmak zorunda kaldı.

 

 

Tarihi Bir Felaket

Kısa bir süre sonra dünya tarihi bir olaya tanık olduğunu fark etti. Çernobil’deki 190 metrik ton uranyumun yüzde 30’u artık atmosferdeydi ve Sovyetler Birliği 335.000 kişiyi tahliye ederek reaktörün 19 mil (30 km) çevresini “dışlanacak alan” olarak belirledi.

Neredeyse 28 kişi kaza anında ölürken 100’den fazla da yaralı bulunuyordu. Aksini iddia eden uzmanlara rağmen Birleşmiş Milletler Atomik Radyasyonun Etkilerini Araştırma Komitesi 6000’den fazla çocuk ve ergenin radyasyona bağlı olarak tiroid kanseri olduğunu bildirdi.

Uluslararası araştırmacılar, 4000 kişinin yüksek derecede radyasyona maruz kaldığı ve bunun sebep olduğu kanser tiplerine yakalanacakları, üstelik 5000 kişinin daha az radyasyona maruz kalmasına rağmen onların da aynı hastalıklarla mücadele edecekleri tahminlerinde bulundular. Yine de kazanın tüm sonuçları, mental etkileri ve gelecek nesiller üzerinde oluşabilecek etkileri dahil hala tartışılıyor ve üzerinde çalışılıyor.

Reaktörden geriye kalan parçalar, 2016 yılında çelik bir zırh ile örtüldü. Radyasyonu sınırlama çabaları ve gözlemlemeler devam ediyor. Tamamen temizlenmenin 2065 yılına kadar sürmesi bekleniyor.

 

 

Uzun Vadedeki Etkileri

Kazanın etki alanında olan vahşi yaşam ve ormanlar hala aktif araştırma bölgesi olarak varlığını sürdürmekte. Patlamanın hemen ardından 4 mil(10.5 km2)’lik alana “Kırmızı Orman” denmeye başlandı çünkü çoğu ağaç ölürken birkaçı radyasyonun etkisiyle kızıl rengini almıştı.

Günümüzde dışlanan bölge denen alan oldukça sessiz fakat biraz da olsa yaşam var. Çetin ağaçlar tekrar büyüdü. Geçtiğimiz yıllarda bilim insanları bazı vahşi yaşam türlerinin arasındaki yararlı bakteri oranın düştüğünü ve de katarakt, albinizm oranlarının arttığını tespit etti. Yine de santralin etrafındaki insan nüfusu azaltıldığı için vaşak,geyik gibi bazı vahşi hayvanların sayısı arttı. İnsanların yokluğu sebebiyle yakın çevrelerdekine kıyasla dışlanma bölgesinde 7 kat fazla kurt olduğu tahmin ediliyor.

Çernobil felaketinin diğer sonuçları da ülkelerce ödenen büyük maliyetler ve nükleer enerjiye karşı oluşan hareketlenme oldu.

Günümüzde Çernobil, bu alanın tarihine ve tehlikesine ilgi duyan turistleri çağırıyor. Çernobil nükleer enerjinin çöküşünün ağır simgelerinden olsa bile Rusya bu mirasını bırakmadı. 2019 itibariyle 11 adet RBMK reaktörleri bulunmaktadır.

 

Kaynak:  The Chernobyl Disaster:What Happened,and the long term impacts
Fotoğraf: Gerd Ludwig Photography

Simay Bilgen

İlginizi Çekebilir

Cevap yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir